Beğen - Paylaş

Submit to FacebookSubmit to Twitter

Zencefil ve Faydaları

Günümüzde adından sıkça bahsedilen ve Latince AdıZingiber officinale olan zencefil, tropikal iklim karakterindeki coğrafi alanlarda yaşayan ve yetişen yumru köklü sarımtırak bir bitkidir. Düğümler şeklinde yetişen kökleri genelde toprağın 15-20 cm altındadır. Yumru şeklinde birbirine geçmiş yuvarlaklar gibi görünen bir köke sahiptir.      

Anayurdunun Güneydoğu Asya olduğu sanılmakta, günümüzde Hindistan, Malezya, Arabistan ile diğer bazı tropikal bölgelerde yetiştirilmektedir. Ülkemizin iklimi uygun olmadığından Türkiye’de zencefil yetişmez.

 

 

Yararları Çin ve Hindistan’da çok eski çağlardan beri bilinen bitki, Avrupa’ya tüccarlar tarafından getirilip tanıtılmıştır. 120 cm’ye kadar boylanabilen bitkinin, bir yıllık ömrü olan gövdesinin kamışı andıran duruşu vardır. Tarçın kokusuna benzeyen özel kokulu, 15-20 cm uzunluktaki sivri uçlu ve mızrak biçimli yaprakları, gövdeyi saran kılıflardan çıkar. Kozalakları anımsatan küçük, beyaz ve üzeri mor lekeli çiçekleri pek seyrek açar ve kısır olurlar. Zencefilin kalın, etli, lifli ve boğum boğum yapılı kök gövdesi (rizomu) kahverengi sarımsı olup bundan yumrukökler çıkarak çevreye yayılır. Bitki, bu rizomların bölünüp ekilmesiyle çoğaltılır.

 

Zencefil o kadar önemli bir bitkidir ki, bütün dünyada aranılan ve sevilen bir baharattır. Bu bitkinin haklı şöhreti, özellikle soğuk algınlıklarına birebir iyi gelmesinden kaynaklanmaktadır ve bütün dünyaca bilinen bir gerçektir. Asya’da en azından 4.400 yıldır kullanılan destekleyici bitki türüdür. Tropikal iklimlerin bereketli topraklarından bütün dünyaya armağanıdırzencefil. 

Ayrıca zencefil,  Kur’ân-ı Kerim’de adı zikredilen tek baharattır.   

Etken Maddeleri Nelerdir?

Bu bitkinin etkili oluşunun en önemli nedenlerinden birisi uçucu yağlarının olması ve yapısındaki fenol bileşikleridir (shogaols ve gingerols). Ayrıca içerdiği nişasta, kalsiyum, B ve C grubu vitaminleri de bu bitkiyi önemli yapmaktadır.

 

Zencefil kökünün bileşiminde önemli etken maddeler vardır. Zencefil zingiberon, zingiberol, fellandron, borneol, sineol sitrali içeren uçucu yağ ile nişasta, yapışkan bitki sıvısı ve reçine yönünden zengindir.  Taze zencefil, etken madde bakımından daha zengin; %80 su, %2 protein, %1 yağ, %12 nişasta, kalsiyum, fosfor, demir, B ve C vitamini içermektedir. Kuru zencefilde su oranı %10’dur.

 

Kullanım Alanları Nerelerdir?

* Hazımsızlık, mide ve bağırsakların gazlı olması ve karın ağrısı durumlarında sindirim salgılarını artırır ve gaz söktürücü etkiler yaparak iyileştirici olur. Aşırı yemeklerden sonra özellikle et yemeklerinde sonra alınması uygundur.

* Son yapılan araştırma sonuçlarına göre mideyi yatıştırıcı etkileri nedeniyle yolculuklarda kusma refleksini yok eder ve rahatlama sağlar. Bulantı ile beraber oluşan baş dönmelerini azaltıcı bir etkisi vardır.

* Kan dolaşımının yetersiz kaldığı durumlarda, özellikle kılcal damarlardaki dolaşımı hızlandırır.

* Ateşlilik durumunda terlemeyi artırır. Bu yararlı terletici etkisiyle soğuk algınlığını çabuk iyileştirir.

* Soğuk havalarda bedeni ısıtır, dayanıklılığını artırır.

Bu etkileri sağlamak üzere zencefilin dekoksiyonu kullanılır. Elinizde zencefil tozu ya da dilimlenmiş kök parçaları varsa bunlardan 1,5 tatlı kaşığı, 1 bardak su içine konulup önce kaynama noktasına kadar ısıtılır. Sonra, ateş kısılarak 5-10 dakika daha ısıtma sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyon, istendikçe içilebilir.

Zencefil boğaz ağrılarını iyileştirir. Bunun için yukarıda hazırlanan dekoksiyonla derin gargara yapılır.

* Bitki ayrıca fibrozit (lif dokusu iltihabı) ve kas incinmeleri tedavisinde kullanılır. Bunun için de, aynı dekoksiyon ağrılı yerlere dıştan uygulanırken, elle hafif hafif ovuşturulur.

* Londra’da St. Bartholomew hastanesinde yapılan bir klinik çalışmada, zencefilin hastaların anesteziden uyanınca gösterdikleri bulantı ve kusma belirtilerini antiemetik ilaçlardan daha çok önlediği ortaya çıkmıştır.

* Uykusuzluk, kas ağrısı, sabit kusma gibi belirtilerle hasta olan bir kişi, zencefil ve baldan yapılmış çay içerlerse terleme olur, ağrılar azalır, ateş düşer ve derin bir uyku gelir.

* Enfeksiyon sonucu oluşan ateşleri düşürmede de ucuz, hazırlanması kolay, güvenli bir ilaç olan zencefil; insanlığa tarihten gelen bir mirastır.

* Zencefil ayrıca gebelikte sabah hastalığı diye bilinen ve sabahları görülen bulantı ve kusma gibi rahatsızlıklarda da kullanılır. 30 hamilede yapılan denemelerde, hastalara her gün 1 gr toz zencefil verildiğinde, semptomların azaldığı ve tamamen geçebildiği ortaya çıkmıştır.

* Zencefil gerçekten iyi bir antioksidandır. (Oksitleri temizler, dışarıya atılmasına yardımcı olur.)

* Kalp ritminin düzene girmesini sağlar.

* Özellikle romatizmal hastalıklarda bin yıllardır kullanılmaktadır.

* Baş ağrılarını giderici özelliği vardır.

* Uykuyu rahatlatır.

* Uzun süre ve düzenli kullanılması sonucu, kandaki kolesterol seviyesinin azalması yönünde etkileri olduğu anlaşılmıştır.

* İleri yaşlarda görülen unutkanlık, dalgınlık gibi durumların oluşumunu geciktirici yönde etkili olmaktadır. Düzenli kullanıldığında zihinsel aktiviteyi artırdığı gözlemlenmiştir.

* Sigaradan kaynaklanan öksürük, boğaz kururluğu gibi rahatsızlıkları giderir. Balgam söktürücü özelliği vardır. Bir su bardağı kaynar suya bir tatlı kaşığı toz zencefil, bir yemek kaşığı bal ve yarım limon suyu karıştırılıp içilir. Öksürük ve yutkunmaya iyi gelir.

* Zencefil bitkisi son zamanlarda kanserle savaşta “destekleyici tedavi olarak” kullanılmaktadır. Dünyada azımsanamayacak sayıdaki bilim adamı, zencefilin kanserle ve buna benzer hastalıklarla savaşta, “destekleyici tedavi olarak” kullanılabileceğini kabul etmektedirler.

* Zencefil, sinüz iltihabı ve balgam atılmasında yardımcı olur.

* Astımı önler. Nefes darlığı ve astımda bir miktar balın içine toz biber ve zencefil konur, yıkanmamış pamuklu beze sürülüp göğse sarılır.

* Diş ağrısını geçirir. Zencefil, sirkede kaynatılıp bir yudum ağızda tutulur.

* Zencefil, havlıcan, şam fıstığı, bal yeteri kadar alınarak macun yapılır ve birer ceviz büyüklüğünde günde üç defa yutulursa bel, bacak ağrıları ve romatizmaya iyi gelir. Fıstıkla beraber yenilirse benzer etkiyi gösterir.

* Zencefil, kaynatılarak içilir veya sürme olarak göze çekilirse gözün görme gücünü artırır.

* Beyaz undan yapılmış tatlılara, ekmeğe ve hamur işlerine zencefil katılırsa zararını azaltır, hazmını kolaylaştırır.

* Zencefil iyi bir afrodizyaktır.

 

Şifaları Nelerdir?

-         Yüz felci, kısmi felç ve titremede, zencefil, havlıcan, şam fıstığı öğütülüp balla macun yapılarak yenmeye devam edilir.

-         Romatizmada, zencefil, havlıcan, karanfil öğütülüp balla macun yapılarak yenmeye devam edilir.

-         Mide şişkinliğinde, zencefil 4 gr, havlucan 4 gr, karanfil, besbase, kakule, 1,5 gr anason ile toz haline getirilir. Haşlanmış anason suyu ile içilir.

-         Dolaşım bozukluğu, soğuk algınlığı, kabızlık ve zayıflatıcı olarak bir bardak kaynar suya bir çay kaşığı toz zencefil konur, üzerine yarım limon sıkılır ve günde iki bardak içilir.

-         Soğuk algınlığında, mide, bağırsak üşütmesinde bir bardak kaynar suya yarımşar çay kaşığı zencefil, havlucan, defne tohumu konur, 10 dakika bekletilir. Günde 2-3 bardak içilirse en kısa zamanda iyileşme sağlar.

-         Haricen; siyatikte, beş yumurta akı iyice çırpılır, bir beze sürülür. Üzerine zencefil ve karabiber ekilir. Ağrıyan yere sarılır.

-         Hemeroit’de, 25 gr kakao yağı, 5 gr zencefille karıştırılır. Fitil haline getirilir ve makata konulur. Günde 3 defa tekrarlanır.

Günümüzde batı ve doğu ülkelerinde zencefil hakkında bilimsel araştırmalar yapılmaktadır.

* Japonya’da Tukushime-Bunri Üniversitesine bağlı Eczacılık Fakültesi, zencefilin kalp kası kaslarını kuvvetlendirdiğini bildirdi.

* Yine Kyoto Üniversitesi araştırıcıları zencefilin kalp kaslarını kuvvetlendirdiğini ve dolaşımı düzenlediğini bildirdi.

* Hindistan’da Baroda Üniversitesi araştırmacıları, yaptıkları deneylerle zencefilin karaciğer ve kandaki kolesterolü azalttığı sonucuna vardılar.

* Japon bilim adamları zencefilin bileşiminde bulunan shopal’ün pıhtılaşmayı önlediğini buldular.

Zencefil mutfakta çorbalara, pilava, sütlü tatlılara, pasta ve keklere, beyaz peynire, vb. katılabilir.

Kullanım Dozu: Her ne kadar yetişkin olsanız da günlük 4 gramdan fazla zencefil almak sakıncalıdır. Günlük 4 gramın üstündeki dozlar, yaygın göğüs yanması şikayeti doğurabilir.  (Yiyecekler genellikle % 0.5 kadar zencefil içerir.)Zencefil,  her ne kadar mucizevi bir bitki de olsa, 2 yaşın altındaki çocuklarda kullanılması, istenmeyen sonuçlara sebep olabilir.

Kan sulandırıcı ilaç alınıyorsa ülser, safra taşı varsa dikkatli olunmalıdır.

Zencefil Yağının Faydaları

* Buhar terapisi olarak oldukça fayda sağlayan zencefil yağı, soğuk algınlığı, nezle, bulantı, halsizlik durumlarında faydalıdır.

* Masaj yağlarında veya banyoda kullanıldığında romatizma, eklem ve adale ağrılarına, kan dolaşımının zayıf olduğu bölgelerde kullanılması tavsiye edilmektedir.

* Dahilen kullanıldığında yatıştırıcı, karın ağrılarını giderici ve gaz söktürücü etkilere sahiptir.

* Beden ve zihin gücünü artırdığı, kusmayı ve ishali önlediği, karaciğer yetmezliğinde faydalı olduğu, felçli hastalarda kullanılabildiği, saça parlaklık verdiği bilinen faydaları arasındadır.

Kullanım Şekli: Zencefil yağı, dahili ve harici olarak kullanılabilir.

Dahilen; bir fincan suya 2-3 damla damlatılarak günde iki defa kullanılır. Haricen ise cilde masaj yapılarak kullanılır.

Pekmezli Zencefilli Kek

  • 3 yumurta
  • 1 su bardağı süt
  • 1 çay bardağı sıvıyağ
  • 1/2 su bardağı şeker
  • 1/2 su bardağı pekmez
  • 1 tatlı kaşığı toz zencefil
  • 1 tatlı kaşığı tarçın
  • 3-4 adet dövülüp toz haline getirilmiş karanfil
  • 3 su Bardağı un
  • 1 su bardağından biraz eksik file fındık
  • 2 çay kaşığı karbonat

Yapılışı: Yumurta ve şeker mikserle çırpıldıktan sonra sıvı malzemeleri eklenir. Sonrasında da un, tarçın, zencefil, karbonat ve karanfiller ilave edilir. Yağlayıp unladığımız kek kalıbı silkelenerek unun fazlasını alınır. File fındık, kek kalıbının yanlarına ve tabanına bolca serpilir. Kek hamuru kalıba dökülerek önceden ısıtılmış fırında 175-200 derece yaklaşık 50 dakika pişirilir. Önce 150 derecede 15-20 pişirdikten sonra derecesini artırılarak pişirilirse daha güzel netice alınır…

Hiçbir şeyi sebepsiz yere yaratmayan Rabbimiz, bu şifa dolu bitkiyi bize bahşetmiş, Yüce Kitab’ımızda zikretmiş ve bunun hikmetini anlayan atalarımız yüzyıllar boyunca evlerinden eksik etmeyerek istifade etmişlerdir. Bizlere de eskimez bilgiler olarak miras bırakmışlardır.

Sıhhati korumak, tedavi olmak için koşturmaktan hem daha akıllıca hem de daha ucuz bir yoldur…

Sıhhatle ve sevgiyle kalın…

Zencefil ve Faydaları

Nazan Başoğul - Tabiat Eczanesinden Reçeteler